Kunststof is een materiaal dat je bijna overal tegenkomt, van de verpakking van je boterham tot de stoel waarop je zit. Toch weten de meeste mensen weinig over wat dit materiaal precies is, hoe het gemaakt wordt en waarom het zo vaak wordt gebruikt. Dat is best opvallend voor iets wat zo’n grote rol speelt in ons dagelijks leven.
Wat kunststof precies is en waar het vandaan komt
Plastic, of zoals het officieel heet: kunststof, is een materiaal dat niet in de natuur voorkomt. Het wordt gemaakt door mensen, meestal op basis van aardolie. Via chemische processen worden kleine moleculen aan elkaar gekoppeld tot lange ketens. Die ketens vormen samen het materiaal dat we kennen als plastic. Doordat je dit proces zelf kunt sturen, is het mogelijk om materialen te maken met heel verschillende eigenschappen. Het ene soort is hard en doorzichtig, het andere is zacht en buigzaam. Dat maakt dit materiaal zo breed inzetbaar.
De drie grote groepen van kunststoffen
Niet alle soorten plastic zijn hetzelfde. Grofweg zijn er drie groepen: thermoplasten, thermoharders en elastomeren. Thermoplasten kun je opnieuw verhitten en vormen. Denk aan de plastic fles die gesmolten en omgesmolten kan worden. Thermoharders worden maar één keer gevormd en kunnen daarna niet meer worden omgesmolten. Elastomeren zijn de soepele materialen, zoals rubber. Bekende voorbeelden van kunststoffen zijn polyethyleen, polycarbonaat en acrylaat, beter bekend als plexiglas. Plexiglas is bijvoorbeeld twee keer zo licht als glas, maar net zo doorzichtig. Dat maakt het een populaire keuze voor ramen, brillenglazen en beschermplaten.
Waarom plastic zo veel wordt gebruikt
Een groot voordeel van dit materiaal is dat het niet roest of oxideert. Hout kan rotten, staal kan corroderen, maar plastic blijft over het algemeen intact. Daar komt bij dat het licht van gewicht is en relatief goedkoop te produceren. Ook isoleert het goed: de meeste soorten geleiden geen warmte of elektriciteit. Dat is de reden waarom elektrische kabels omhuld worden met een laagje plastic. Tegelijk zijn er nadelen. Goedkope wegwerpproducten van plastic stapelen zich op in het milieu omdat ze niet altijd worden gerecycled. De levensduur van plastic in de natuur kan honderden jaren zijn, wat grote gevolgen heeft voor oceanen en bodems wereldwijd.
Recyclen en duurzaamheid van kunststoffen
Of plastic duurzaam is, hangt sterk af van het soort en het gebruik. Thermoplasten zijn in principe recyclebaar. Ze kunnen worden ingezameld, gesmolten en opnieuw gebruikt voor nieuwe producten. Thermoharders zijn dat niet: die kunnen maar één keer worden gevormd en zijn daarna niet meer om te smelten. Een alternatief voor recyclen is verbranding, waarbij energie wordt teruggewonnen. De ontwikkeling van bioplastics, gemaakt van plantaardige grondstoffen in plaats van aardolie, biedt nieuwe mogelijkheden. Toch zijn ook die niet altijd milieuvriendelijk, omdat ze niet altijd afbreekbaar zijn in een gewone composthoop. De wereld van synthetische materialen is dus ingewikkelder dan het op het eerste gezicht lijkt.
Veelgestelde vragen
Is al het plastic recyclebaar?
Niet alle soorten plastic kunnen worden gerecycled. Thermoplasten, zoals PET en HDPE, zijn wel recyclebaar. Thermoharders en elastomeren kunnen dat niet, omdat ze door hun structuur maar één keer gevormd kunnen worden. Op verpakkingen staat vaak een driehoek met een cijfer dat aangeeft om welk type het gaat.
Hoe lang duurt het voordat plastic afbreekt in de natuur?
Plastic breekt in de natuur heel langzaam af. Afhankelijk van het type en de omstandigheden kan dat tussen de honderd en meer dan vijfhonderd jaar duren. In die tijd valt het materiaal uiteen in steeds kleinere deeltjes, de zogeheten microplastics, maar het verdwijnt niet volledig.
Wat zijn microplastics?
Microplastics zijn heel kleine deeltjes plastic, kleiner dan vijf millimeter. Ze ontstaan als plastic afbreekt in de natuur, maar ook door het wassen van synthetische kleding of het gebruik van cosmetica. Deze deeltjes komen terecht in water, bodem en zelfs in het menselijk lichaam. Onderzoekers bestuderen nog wat de gevolgen hiervan zijn voor de gezondheid.
Wat is het verschil tussen plastic en kunststof?
Plastic en kunststof worden vaak door elkaar gebruikt, maar er is een klein verschil. Kunststof is de bredere term voor alle synthetisch gemaakte materialen. Plastic is daar een onderdeel van, maar technisch gezien vallen ook rubber en andere synthetische materialen onder de verzamelnaam kunststof.
