Weer is wat je vandaag ervaart als je naar buiten stapt. Klimaat is het patroon van dat weer over tientallen jaren. Het verschil tussen weer en klimaat zit hem dus in de tijdsduur: het weer verandert van dag tot dag, terwijl klimaat laat zien wat er gemiddeld gebruikelijk is op een plek.
Wat is weer precies?
Weer beschrijft de toestand van de atmosfeer op een bepaald moment of op een bepaalde dag. Denk aan de temperatuur, de hoeveelheid neerslag, de windkracht en of de zon schijnt of niet. Die toestand kan snel veranderen. Vandaag kan het stralend zonnig zijn, morgen regent het.
Meteorologen meten het weer continu met weerstations, satellieten en ballonnen. Op basis van die metingen maken ze voorspellingen. Toch is het weer maar moeilijk te voorspellen voor meer dan een week of twee vooruit, omdat kleine veranderingen in de atmosfeer grote gevolgen kunnen hebben.
Wat is klimaat dan?
Klimaat is het gemiddelde van het weer over een lange periode. Wetenschappers kijken daarvoor naar minstens dertig jaar aan weergegevens. Die periode van dertig jaar is een internationale afspraak, zodat klimaten overal op dezelfde manier worden vergeleken.
Klimaat vertelt je wat je kunt verwachten op een bepaalde plek in een bepaalde tijd van het jaar. In Nederland verwacht je in juli warmer weer dan in januari. Dat is klimaat. Of het volgende juli ook echt warm wordt, dat is weer.
Op de wereld bestaan verschillende klimaatzones. Een tropisch klimaat is warm en vochtig het hele jaar door. Een poolklimaat is permanent koud. In een gematigd klimaat, zoals in Nederland, wisselen de seizoenen duidelijk af.
Hoe hangen weer en klimaat samen?
Klimaat bepaalt welk soort weer je op een plek kunt verwachten. In een woestijnklimaat zal het bijna nooit regenen. In een tropisch regenwoud regent het vrijwel elke dag. Het klimaat legt als het ware de grenzen vast waarbinnen het weer zich afspeelt.
Andersom geldt ook iets: klimaat is opgebouwd uit al het weer van de afgelopen decennia. Elke regendag, elke hittegolf en elke strenge winter telt mee in dat langjarige gemiddelde.
Waarom zegt één koud jaar niets over klimaatverandering?
Dit is een veelgemaakte fout in discussies over klimaat. Als ergens een koude zomer of een strenge winter is, zeggen mensen soms: “Zie je wel, het warmt helemaal niet op.” Maar dat klopt niet. Eén koud jaar is een weersituatie, geen klimaattrend.
Klimaatverandering gaat over wat er gemiddeld gebeurt over tientallen jaren. De temperatuur kan in een enkel jaar flink afwijken van het gemiddelde. Maar als je de lange reeks van jaren bekijkt, is de opwarming van de aarde duidelijk zichtbaar in de metingen. Één koude zomer verandert dat beeld niet.
Een handige manier om het te onthouden: klimaat is wat je verwacht, weer is wat je krijgt.
Wat kun je aan klimaat afleiden voor het dagelijks leven?
Klimaatkennis is nuttig bij grote beslissingen. Waar je een huis bouwt, welke gewassen een boer verbouwt, hoe een stad haar waterafvoer inricht. Al die keuzes zijn gebaseerd op wat het klimaat in een regio gemiddeld doet.
Voor je dagelijkse planning gebruik je het weer. Je kijkt naar de weersvoorspelling voor morgen om te weten of je een jas moet meenemen. Je kijkt naar het klimaat als je wilt weten wat voor vakantiebestemming ergens gemiddeld te verwachten is in augustus.
In het kort: de belangrijkste verschillen op een rij
- Weer beschrijft de atmosferische toestand op een korte termijn, van uren tot dagen.
- Klimaat is het gemiddelde van het weer over minimaal dertig jaar.
- Het weer is moeilijk te voorspellen voor meer dan twee weken vooruit.
- Klimaat geeft aan wat gemiddeld gebruikelijk is in een bepaalde regio en seizoen.
- Eén extreme weersgebeurtenis zegt niets over klimaatverandering. Dat is een langjarige trend.
- Klimaatzones bepalen welk type weer ergens te verwachten is.
Kort samengevat
Het verschil tussen weer en klimaat zit hem in de tijdsduur en schaal. Weer is tijdelijk en lokaal. Klimaat is een langjarig patroon voor een regio of de hele aarde. Beide zijn onlosmakelijk verbonden: klimaat is opgebouwd uit al het weer uit het verleden, en klimaat bepaalt tegelijk welk weer er in de toekomst te verwachten valt. Wie dat verschil begrijpt, kijkt anders naar zowel de weersvoorspelling van morgen als naar berichten over klimaatverandering.
Veelgestelde vragen
Waarom gebruiken wetenschappers een periode van dertig jaar voor klimaat?
Dertig jaar is een internationale afspraak van de Wereld Meteorologische Organisatie. Die periode is lang genoeg om toevallige uitschieters in het weer te middelen, en kort genoeg om nog relevant te zijn voor de huidige situatie. Zo kunnen klimaten van verschillende plekken op dezelfde manier worden vergeleken.
Kan klimaat veranderen?
Ja, klimaat kan veranderen. Dat is in de geschiedenis van de aarde altijd langzaam gegaan door natuurlijke oorzaken. Nu verandert het klimaat sneller dan ooit eerder gemeten, en dat hangt samen met de uitstoot van broeikasgassen door menselijke activiteiten.
Is een hittegolf een weerverschijnsel of een klimaatverschijnsel?
Een hittegolf op zichzelf is een weerverschijnsel: een periode van extreem warme dagen op een bepaalde plek. Maar als hittegolven vaker voorkomen en heftiger worden over een langere reeks jaren, is dat een signaal van klimaatverandering.
Kan het klimaat per regio verschillen terwijl de aarde als geheel opwarmt?
Ja. De gemiddelde temperatuur op aarde stijgt, maar dat betekent niet dat elke regio op precies dezelfde manier verandert. Sommige gebieden krijgen meer neerslag, andere juist minder. Lokale factoren zoals hoogte, ligging aan zee en wind spelen een grote rol in hoe klimaatverandering zich op een specifieke plek laat zien.
