Papier is zo gewoon geworden dat we er bijna niet meer bij stilstaan. Toch heeft dit dunne materiaal een geschiedenis van meer dan tweeduizend jaar. Het is uitgevonden in China, verspreid over de hele wereld en gebruikt voor alles: van boeken en kranten tot verpakkingen en kunstwerken. Zelfs nu computers en schermen overal zijn, verdwijnt vel na vel nog steeds niet uit ons leven. Dat zegt iets over hoe handig en veelzijdig dit materiaal is.
Hoe papier gemaakt wordt
De basis van een vel is altijd hetzelfde: plantenvezels die samengedrukt en gedroogd worden tot een plat oppervlak. Vroeger gebeurde dat volledig met de hand. Tegenwoordig doen grote machines dat werk. Houtpulp is de meest gebruikte grondstof. Bomen worden geknipt, gemalen en vermengd met water tot een dunne brij. Die brij wordt uitgespreid over een fijn gaas, waarbij het water wegloopt. Wat overblijft, is een dunne laag vezels die langzaam droogt. Daarna wordt het opgerold of in vellen gesneden. De kwaliteit hangt af van de vezels die gebruikt worden. Katoen en linnen geven een steviger resultaat dan hout. Dat is waarom bankbiljetten zo lang meegaan: ze zijn gemaakt van katoenvezels, niet van houtpulp.
Papier in de geschiedenis
Rond 105 na Christus zou de Chinese ambtenaar Cai Lun voor het eerst een methode hebben beschreven om vellen te maken van plantenresten. Zijn uitvinding verspreidde zich langzaam naar het westen, via de Arabische wereld naar Europa. In de dertiende en veertiende eeuw werden de eerste papiermolens in Europa gebouwd. Dat was een keerpunt. Door de uitvinding van de boekdrukkunst in de vijftiende eeuw steeg de vraag enorm. Boeken konden voor het eerst in grote aantallen gemaakt worden, en kennis verspreidde zich sneller dan ooit. Zonder dit materiaal was de verspreiding van wetenschap, religie en literatuur heel anders verlopen. De geschiedenis van Europa is dan ook nauw verbonden met de geschiedenis van het beschrijfbare vel.
Holle Bolle Gijs en de boodschap op papier
Een opvallend voorbeeld van hoe dit materiaal in de cultuur verweven is, komt uit een onverwachte hoek. In de Efteling staan prullenbakken in de vorm van een groot gezicht, bekend als Holle Bolle Gijs. Deze figuren roepen bezoekers op hun afval in te gooien met de zin: “Papier hier, dankjewel.” Het is een simpele boodschap, maar ze werkt. Kinderen rennen ernaar toe om hun papiertjes weg te gooien. Zo werd een opvoedboodschap over netheid en afval onderdeel van een sprookjesachtige beleving. Het laat zien hoe de omgang met gebruikte vellen, van weggooien tot recyclen, al vroeg in de opvoeding een plek krijgt. Holle Bolle Gijs bestaat al sinds de jaren vijftig van de vorige eeuw en is uitgegroeid tot een van de bekendste symbolen van het park.
Recycling en de toekomst van papier
Elk jaar wordt wereldwijd meer dan vierhonderd miljoen ton aan vellen en karton geproduceerd. Dat is een enorme hoeveelheid, en de vraag naar grondstoffen is groot. Gelukkig is dit materiaal goed te recyclen. In Nederland wordt meer dan tachtig procent van al het gebruikte vel ingezameld en opnieuw verwerkt. Dat is een van de hoogste percentages ter wereld. Oud materiaal wordt opnieuw tot pulp gemaakt en vervolgens tot nieuw karton, krant of verpakkingsmateriaal verwerkt. Het kan gemiddeld vijf tot zeven keer gerecycled worden voordat de vezels te kort worden. Duurzamer maken van de productie is ook mogelijk door minder water en energie te gebruiken. Steeds meer fabrieken stappen over op duurzame energiebronnen. Het materiaal heeft dus nog lang geen afgedane rol in onze samenleving. Integendeel: door slimmer te produceren en beter te recyclen blijft het een verantwoorde keuze voor veel toepassingen.
Veelgestelde vragen
Hoe vaak kan papier gerecycled worden?
Papier kan gemiddeld vijf tot zeven keer gerecycled worden. Bij elk recyclingproces worden de vezels iets korter en zwakker. Op een gegeven moment zijn ze te kort om nog verwerkt te worden en worden ze gebruikt als compost of verbrand voor energie.
Welk land heeft papier uitgevonden?
Papier is uitgevonden in China. De Chinese ambtenaar Cai Lun beschreef rond 105 na Christus een methode om vellen te maken van plantenresten zoals boombast en lompen. Vanuit China verspreidde de kennis zich via de Arabische wereld naar Europa.
Waarom gaan bankbiljetten langer mee dan gewone vellen?
Bankbiljetten gaan langer mee omdat ze niet van houtpulp zijn gemaakt, maar van katoenvezels. Katoen geeft een sterkere en duurzamere structuur. Daardoor kunnen biljetten water, vouwen en intensief gebruik beter doorstaan dan een gewoon vel.
Hoeveel procent van het gebruikte papier wordt in Nederland gerecycled?
In Nederland wordt meer dan tachtig procent van al het gebruikte papier ingezameld en opnieuw verwerkt. Dat is een van de hoogste recyclingpercentages ter wereld en maakt Nederland een koploper op het gebied van papierkringloop.
