Het klimaat bepaalt hoe het weer op een plek gemiddeld is over een lange periode. Waar de temperatuur vandaag of morgen over gaat, noemen we weer. Maar als je kijkt naar wat een regio jaar na jaar ervaart, dan praat je over iets groters. De twee begrippen worden vaak door elkaar gebruikt, terwijl ze echt iets anders betekenen. En dat verschil is nu meer dan ooit de moeite waard om te begrijpen.
Weer en klimaatpatronen zijn niet hetzelfde
Weer is wat je buiten ziet als je de deur opendoet: regen, wind, zon of sneeuw. Het verandert van dag tot dag en is moeilijk te voorspellen meer dan een week vooruit. Het klimaat is iets anders. Het beschrijft het gemiddelde weerpatroon op een bepaalde plek over minstens dertig jaar. Denk aan de gemiddelde temperatuur in de zomer, de hoeveelheid neerslag per jaar of het aantal zonuren. Op basis van die langjarige gegevens weten wetenschappers wat je op een plek kunt verwachten. Een koude zomer betekent dan ook niet dat er niets verandert. Eén jaar zegt weinig. Pas over langere tijd zie je de echte beweging.
De vijf klimaatzones van de wereld
Over de hele wereld bestaan vijf grote klimaatzones. De tropische zone rond de evenaar kenmerkt zich door warmte en veel neerslag het hele jaar door. Verder van de evenaar af wordt het droger en warmer overdag, maar koud in de nacht: dat is het droge klimaat van de woestijnen. In de gematigde zone, waar Nederland ook in valt, wisselen de seizoenen duidelijk van elkaar. Dan is er nog het continentale klimaat met strenge winters en warme zomers, te vinden in grote landmassa’s ver van de zee. Ten slotte is er het polaire klimaat, waar het vrijwel het hele jaar vriest en ijs de boventoon voert. Elke zone heeft zijn eigen flora, fauna en leefomstandigheden. Mensen, dieren en planten passen zich aan aan wat hun omgeving gemiddeld biedt.
Hoe de aarde opwarmt en wat dat betekent
De gemiddelde temperatuur op aarde is de afgelopen honderd jaar met meer dan één graad Celsius gestegen. Dat klinkt weinig, maar de gevolgen zijn groot. Gletsjers smelten, de zeespiegel stijgt en extreme weersomstandigheden zoals hittegolven en zware regenval komen vaker voor. De oorzaak ligt grotendeels bij de uitstoot van broeikasgassen zoals koolstofdioxide en methaan. Die gassen komen vrij bij het verbranden van fossiele brandstoffen als olie, gas en kolen. Ze houden warmte vast in de atmosfeer, zoals glas in een broeikas. Hierdoor warmt de planeet op. Wetenschappers wereldwijd zijn het erover eens dat menselijk handelen de voornaamste oorzaak is van deze opwarming.
Wat mensen en landen doen om het tij te keren
Veel landen hebben afspraken gemaakt om de uitstoot van broeikasgassen te verminderen. Het bekendste akkoord is het Klimaatakkoord van Parijs uit 2015, waarbij bijna alle landen ter wereld afspraken de opwarming te beperken tot maximaal 1,5 graad Celsius boven het niveau van voor de industriële revolutie. In de praktijk betekent dat: minder fossiele energie gebruiken, meer zonne en windenergie inzetten en zuiniger omgaan met grondstoffen. Ook op persoonlijk niveau spelen kleine keuzes een rol. Minder vlees eten, minder vliegen en beter isoleren van huizen dragen bij aan een lagere uitstoot. Geen enkele maatregel lost het probleem alleen op, maar samen maken ze een verschil dat in de meting terugkomt.
Veelgestelde vragen over klimaat
Wat is het verschil tussen klimaatverandering en opwarming van de aarde?
Opwarming van de aarde verwijst specifiek naar de stijging van de gemiddelde temperatuur op aarde. Klimaatverandering is een breder begrip: het omvat alle veranderingen in weerspatronen, neerslaghoeveelheden, zeespiegelstijging en extremere weersgebeurtenissen die daarmee samenhangen.
Heeft Nederland een eigen klimaattype?
Nederland valt in het gematigde zeeklimaat. Dat betekent zachte winters, niet te hete zomers en neerslag verdeeld over het hele jaar. De nabijheid van de Noordzee zorgt ervoor dat temperaturen minder extreem zijn dan in landen dieper in het continent.
Hoe weten wetenschappers wat het klimaat vroeger was?
Wetenschappers onderzoeken ijskernen, boomringen, zeesedimenten en fossielen om het verleden te reconstrueren. In ijskernen zitten luchtbellen opgesloten die informatie geven over de samenstelling van de atmosfeer duizenden jaren geleden. Zo kunnen onderzoekers zien hoe temperaturen en broeikasgassen door de eeuwen heen veranderden.
Kunnen we klimaatverandering nog stoppen?
Volledig stoppen is niet meer mogelijk, want de aarde is al meetbaar opgewarmd. Wat wel kan, is de verdere opwarming beperken. Hoe sneller de uitstoot van broeikasgassen daalt, hoe minder ernstig de gevolgen worden. Snel en breed handelen maakt een aantoonbaar verschil voor de toekomst.
